هنر ماندگار کاشی هفت رنگ در ایران بیش از هشتصد سال قدمت دارد. استحکام و ماندگاری این هنر علاوه بر زیبایی و جذابیت رنگ، عامل اصلی رونق این هنر هست.
از مزایای این هنر مبتوان گفت که در تمام سطوح، در سقف، کف زمین و روی دیوارها مقاومت دارد.
از دیر باز هنر کاشی هفت رنگ، عنصر تزئینی و زیبایی کاخها بوده، که طی قرنها نه تنها از هنر آن کاسته نشده بلکه با اصالتتر دیده شده است.
جذابیت رنگ، تنوع طرح، تنوع سلیقه و اجرای کاشی هفترنگ در فضاهای سنتی و مدرن و یا تلفیقی از مزایای این هنر میباشد.
حمایت پادشاهان صفوی از هنرمندان و فرستادن آنها به کشورهای دیگر باعث پیشرفت و رونق هنر کاشی هفترنگ شد، به صورتی که اوج هنر کاشی هفترنگ را در اصفهان و در دوره صفویه میبینیم.
>موزه کاشی هفترنگ در اصفهان در مسجد شیخ لطف الله دیده میشود.
>غنای رنگبندی، تنوع طرح، استحکام و هماهنگی رنگ و طرح با معماری و نوع طرح توسط بهترین اساتید در مسجد شیخ لطف الله دیده میشود و این را مدیون شاهان صفوی هستیم.
در تمام دورانها کاشی هفترنگ به صورت عنصر تزئین در فضای مساجد، کاخ، قهوه خانهها، و تکیهها و حتی تالارهای مجلل دیده میشود.
در دوران صفویه بیشتر از طرحهای سنتی استفاده میشود اما در دوران قاجار هنر کاشی هفترنگ هم به صورت سنتی
هم به صورت مدرن و تلفیقی دیده شده که حتی نقش پرندگان، حیوانات اسطوره ای، نقش گیاهی و میوهها و داستانها در دوران قاجار موج میزند،
فرهنگ غنی کاشی هفترنگ با داستانهای تخیلی و مذهبی و خاطرات ما آمیخته شده و با رنگ لاجورد و فیروزهای سنتی بودن و تاریخی بودن خود را بیشتر حفظ کرده است.
>در دوران قاجار به دلیل ورود رنگ قرمز از انگلیس و ارتباط این هنر با کشورهای دیگر رنگ و بوی غربی به خود میگیرد.
>نقش فرشتگان برهنه که نمادی از فضاهای معنوی و ماورایی را دارند و بخصوص نقوش انسانی بسیار وارد کاشی هفترنگ میشود و تلفیق حاشیههای سنتی و با مرکزیت نقشهای غربی بسیار پیوند زیبا و خاصی در کاشیهای قاجار دیده میشود.
این دوران برخلاف عقیده بسیاری از منتقدان نه تنها افول کاشی بلکه تنوع طرح و سلیقه و تنوع کاربرد کاشی هفترنگ را میبینیم و در خور تامل است اگر به نوع ترکیببندیهای خاص این دوران یعنی قاجار نگاه بهتری بیندازیم و استفاده آن را حتی در ایستگاههای قطار، آشپز خانهها، اسکانهای مختلف ببینیم و به اهمیت این هنر که هم در سرما و گرما تاب میآورد پی ببریم.
نقوش گیاهی، اسلیمی و خطایی در تمام نقوش کاشی هفترنگ بسیار خواهان خود را داشته است. با توجه به این نوع سلیقه و جایگاه ویژه آن ما این حاشیه را بسیار پر تکرار و با حساسیت بالا در تمام دورانها میبینیم. در سراسر تالارها از ورودی تا سر درها و در کف زمین و در لاویها و سقفها هنر کاشی هفترنگ مثل آلبوم خاطرات تداعی کننده داستانهای مختلف هستند و آینههای کاشی هفترنگ در نوع خود بسیار پر طرفدار هستند.
لازم به ذکر است کاشی به عنوان پلاک و یا هویت هر خانه دیده شده و در دوران قاجار به عنوان عنصر اصلی و مشخصه هر خانه و کاشانهای در معماری آن زمان دیده میشود.
انعطافپذیری این هنر روی سفال، روی ظروف با انواع طرح و ابعاد و رنگ از مشخصه بارز این هنر میباشد،
تلفیق خطاطی و خوشنویسی با تذهیب کار با سفارش و فضای مورد استفاده با نهایت مهارت و نهایت آگاهی باید انجام گیرد، چرا کهعدم هماهنگی مهارت خطاط و طراح و نصاب باهم نه تنها مهم بلکه بسیار ضروری میباشد.
در دوران معاصر به دلیل بالا بودن هزینه خطاط و طراح متاسفانه بسیاری از اجراکاران کاشی از چاپ کاشی استفاده میکنند که علاوه بر پایین آمدن هزینهها درجه مقاومت کاشیها متفاوت میشود و این هنر ماندگار را تحت خطر از لحاظ مقاومت و زیبایی قرار میدهد، این دلیل کار برای سود بیشتر افراد سود جو میباشد که فقط قصد سود بیشتر را دارند و اصلا توجهی به مقاومت و پایداری کاشی ندارند.
کاشیهای روایتی و داستانی شیراز بسیار با زندگی مردم این ناحیه هماهنگ شده است ودر سراسر شیراز ما نقوش روایتی رو در منازل میبینیم که داستانهای شاهنامه و نبردهای آن به وفور در تمام شهر شیراز دیده میشود، ولی متاسفانه امروزه به دلیلعدم توجه به بازسازی این خانهها رو به ویرانی است.
عدم حضور کاشیهای روایتی و استفاده از کاشیهای کم دوام و ارزان از مشکلات اصلی است که کاشی کاری را تحت خطر قرار داده است و بالا بودن هزینه خطاط و طراح و بالا بودن قیمت هر روزه مواد اولیه و رنگها از مشکلات اصلی این هنر میباشد
کاخ گلستان از جمله ساختمان های که خود یک موزه و یک آلبومی از کاشیهای مختلف است که در بازار تهران دیده میشود که در آن کاشی کاری دوران قاجار را با انواع طرحها با قالب بودن رنگ مشکی کنار رنگ زرد که مشخصه کاشیهای قاجار است دیده میشود.
یکی از بهترین استادان امروزی استاد سعید خاک نگار مقدم که با بیشتر ۱۲۰ سال قدمتی که سه نسل از خاندان ایشان انجام دادهاند، جزو افراد به نان در این حوزه میباشند.
